Wpływ układu nerwowego na wytworzenie odruchów u chomików

20 maja, 2008/ by 

Układ nerwowyNa chomiki mogą oddziaływać tylko tez bodźce z jego otoczenia, które może on odczuć, a także dostrzec za pomocą służących ku temu odpowiednich zmysłów. Istnieje bowiem dla niego wyłącznie subiektywne środowisko zewnętrzne, utworzone poprzez zsumowanie bodźców ze świata zewnętrznego, które oddziaływają na receptory i efektory. Na każdy taki bodziec chomik potrafi odpowiedzieć określonym postępowaniem, tym samym wpływając na swoje otoczenie.
Znaczenie układu nerwowego gryzonia jest bardzo duże w procesie wytwarzania odpowiedzi na bodźce, czyli wytwarzania jego odruchów, gdyż dzięki pośrednictwu receptorów rozmieszczonych w narządach zmysłów, pełni on funkcję połączenia organizmu gryzonia z otaczającym go światem zewnętrznym…

Słów kilka o układzie nerwowym

Wszystkie czynności organizmu gryzonia są w bezpośredni lub pośredni sposób uzależnione od jego układu nerwowego. Bezpośrednie działania wypływają z czynności komórek i zakończeń nerwowych, zaś pośrednie ze wspólnej pracy narządów zmysłów, oraz układu hormonalnego, który z kolei jest podporządkowany regulacji nerwowej. Współpraca układu nerwowego z układem hormonalnym podlega działaniu bodźców nerwowych, które to pobudzają lub hamują wytwarzanie hormonów, warunkujących ład chemiczny, który zaś uzupełnia koordynację układu nerwowego.
Układ nerwowy wszystkich kręgowców dzielimy na ośrodkowy oraz obwodowy. Pierwszy z nich złożony jest z mózgowia, rdzenia przedłużonego i rdzenia kręgowego. Drugi, znajdujący się na obwodzie ciała tworzy zwoje obwodowe, zakończenia nerwowe i nerwy, które odchodzą od rdzenia kręgowego i mózgowia. Zarówno układ nerwowy obwodowy jak i ośrodkowy umożliwiają przystosowanie się zwierzęcia do aktualnego rodzaju aktywności.
Oprócz tego podziału układ nerwowy dzielimy również ze względów funkcjonalnych, wyróżniając układy : somatyczny i autonomiczny.
Zadaniem układu somatycznego jest utrzymanie łączności organizmu chomika z całym otaczającym go światem. Odbiera ona bodźce, reagując na nie, a także kieruje czynnościami narządów, których funkcjonowanie zależy od woli gryzonia ( np. poruszanie mięśniami).
Układ autonomiczny sprawuje „opiekę” nad tymi wszystkimi czynnościami narządów wewnętrznych, których funkcjonowanie jest całkowicie nie zależne od woli chomika. Stanowi on zespól, w którym skupiają się komórki nerwowe, przekazujące impulsy nerwowe do narządów wewnętrznych, czyli m.in. do serca i płuc. Na autonomiczny układ nerwowy składają się dwie części, których funkcje są całkowicie przeciwstawne, czyli układ : współczulny i przywspółczulny. Analogicznie pobudzeniem aktywności jakiegoś narządu wewnętrznego zajmują się ośrodki układu współczulnego, zaś osłabienie takiej aktywności jest wynikiem pracy ośrodków układu przywspółczulnego.
W układzie nerwowym informacja i przekazany „rozkaz” to dwie odrębne drogi, których ścieżki są oddzielone z powodu przekazywania bodźców tylko w jednym kierunku.
Dzieje się tak, ponieważ komórka nerwowa, czyli neuron tworząc tkankę nerwową posiada taką cechę jaką jest jej pobudliwość, czyli jego zdolność przechodzenia ze stanu względnego spoczynku do aktywności wywołanej wpływem bodźców fizycznych, czy też chemicznych, z których pierwsze są zewnętrzne, a drugie pochodzą z wewnątrz organizmu (hormony). Do czasu aż komórka nerwowa nie zostanie podrażniona przez taki bodziec odbywa się w niej tylko przemiana materii. Pod wpływem bodźców neurony przechodzą w stan aktywności, czyli zachodzą wówczas reakcje chemiczne itd. Zachodzące w aktywnej już komórce przemiany składają się na impuls nerwowy, który przewodzony jest wzdłuż włókna nerwowego. Kolejne przekazywane impulsy następując po sobie składają się na sygnały rozprzestrzeniające się w układzie nerwowym. Ciało komórki nerwowej zwiera wypustki, które to przewodzą bodźce w kierunku ciała neuronu, oraz aksony czyli drugi rodzaj wypustek przewodzące bodźce w odwrotnym niż poprzednio kierunku.




…receptorach

W ciele gryzonia zakończenia nerwowe odbierające bodźce z obwodu ciała są zwane receptorami czuciowymi. Receptorami są wszystkie wyspecjalizowane narządy odbiorcze w organizmie zwierzęcia, które reagują pobudzeniem na określone bodźce i przekazują je w postaci impulsów do ośrodków nerwowych. Do receptorów należą oprócz zakończeń nerwowych także komórki zmysłowe, które odbierają inne wrażenia. Taka komórka sama wytwarza impulsy nerwowe, lub pobudza do ich wytworzenia stykającą się z nią komórkę nerwową. Wszystkie z receptorów są wyjątkowo czułe na jedne rodzaje bodźca (fizyczny lub chemiczny) a mało, lub wcale nieczułe na inne, oprócz tych receptorów, które reagują na bodźce grożące niebezpieczeństwem.
Biorąc pod uwagę części ciała, z których zostaje odebrany bodziec, receptory dzielić możemy na eksteroreceptory, które reagują na działanie bodźców zewnętrznych (spoza organizmu) umożliwiając jego orientację wobec środowiska zewnętrznego; a także na interoreceptory, które zaś informują ośrodkowy układ nerwowy o przejawach życia wewnętrznego. Treścią każdej informacji są bodźce przekazywane przez służące ku temu proprioreceptory, zawiadamiające o stanie napięcia mięśni, stawów oraz ścięgien, które znów przekazywane są przez wisceroreceptory dotyczące czynności przewodu pokarmowego, płuc, serca oraz naczyń krwionośnych i innych narządów wewnętrznych. W tak pobudzonym receptorze wytwarza się potencjał elektryczny, który dzięki wypustce nerwowej przetworzony zostaje w serię impulsów o częstotliwości zależnej zarówno od siły bodźca, jak i od prędkości, z jaką zadziałał on na receptor. Im większa jest siła bodźca, tym większa ilość neurytów zostaje pobudzona. Gwałtowne sygnały są przekazywane do ośrodkowego układu nerwowego poprzez powstałe w receptorze impulsy, a następnie są przekazywane dalej.

Trochę o odruchach

Przy udziale układu nerwowego organizm gryzonia powoduje wywołanie pobudzenia wspomnianych już receptorów, czyli odruchów. Mechanizm powstania jakiegokolwiek z nich jest różny i w zależności od tej różnicy można wyróżnić reakcje enzymatyczne, hormonalne i nerwowe.
Reakcja enzymatyczna polega przede wszystkim na wytwarzaniu przez komórkę takich enzymów, które przystosowują czynności owej komórki odpowiednio do bodźca.
Reakcją hormonalną z kolei określa się wytwarzanie przez gruczoły wydzielania wewnętrznego hormonów. Hormony takie zmieniają czynność oraz rozwój innych komórek lub narządów organizmu. Reakcje te zachodzą znacznie wolniej niż rekcje nerwowe.
Reakcja nerwowa wraz z udziałem układu autonomicznego – hamują lub pobudzają czynności narządów wewnętrznych oraz czynności wydzielniczych gruczołów. Zaś za pomocą reakcji somatycznej, możliwe jest odebranie przez gryzonia bodźców, a także kierowanie czynnościami narządów, których funkcjonowanie zależy od woli zwierzęcia.
Reakcje nerwowe oraz hormonalne zapewniają organizmowi głównie utrzymanie stałości środowiska wewnętrznego, prawidłowy przebieg funkcji fizjologicznych, a także przystosowanie go do zmian warunków otoczenia.
Droga jaką przebywają impulsy od receptorów do efektorów ( narządy wykonawcze komórki mięśniowej) wraz z udziałem całego zespołu elementów nerwowych jest nazwana – łukiem odruchowym. Każdy z bodźców wywołuje bowiem w receptorze podnietę, która to rozpoczyna wytworzenie impulsów nerwowych, przenoszonych do efektorów, wywołując ich reakcje. W najprostszym łuku odruchowym impulsy te przebiegają według następującego schematu :

Receptory › Włókna nerwowe czuciowe › Neutrony jądra nerwowego › Włókna nerwowe czuciowe › Efektor

Przewodzenie impulsów nerwowych nie jest jednak ograniczone tylko do owego łuku odruchowego. Dochodzą one również do wielu z elementów mechanizmu układu nerwowego, automatycznie uruchamiając także przeróżne procesy. Dzięki temu, reakcja obwodowa potrafi wywołać oprócz wzrastania pobudliwości ośrodków odruchu, również i zahamowanie przeciwstawnych im ośrodków np. gdy nacisnęlibyśmy na łapkę chomika wywołując tym samym ból powstanie u niego odruch cofnięcia i zgięcia łapki oraz jednoczesne nie wyprostowanie jej. Oprócz tego ośrodki, które znajdują się w mózgowiu otrzymują sygnał o bodźcu, który wywołał wykonany już odruch.
Wszystkie odruchy różnią się miedzy sobą stopniem złożoności, czyli mogą być bardziej lub mniej złożone. Każdy z nich może być zaliczony jednej z dwóch grup – pierwszej, jako odruchy wrodzone, czyli bezwarunkowe, oraz drugiej – jako odruchy nabyte – warunkowe. Odruchami bezwarunkowymi są dziedziczne, lub inaczej wrodzone, trwałe reakcje organizmu, które wytworzone zostały w procesach kształtowania się gatunku gryzonia – na skutek obustronnej aktywności organizmu i środowiska. W odruchach bezwarunkowych wywołujące je bodźce zawsze wytwarzają te same reakcje bezwarunkowe. Takim przykładem może być wydzielanie śliny pod wpływem spożywanego pokarmu, czy też poszukiwanie partnera w czasie godów. Odruchy zaliczone do tej grupy są stałe, nie zmieniają się, i maja miejsce od urodzenia do śmierci zwierzęcia. Do odruchów bezwarunkowych należą te, które zostają przyswojone w życiu osobniczym, czyli zależne od warunków otaczającego gryzonia środowiska, stając się tym samym zmiennymi i niestałymi. Koniecznym czynnikiem do wytworzenia owych odruchów jest równoczesne pobudzenie ośrodka odruchu bezwarunkowego np. wydzielanie śliny, a także ośrodka, na który ten odruch powstanie np. dźwięk ruszanego w misce pokarmu. Dzięki powtarzaniu takiej czynności zostanie wytworzone połączenie dające na koniec efekt skojarzenia.

Zobacz również

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *